به گزارش هنرقم، علی زنگنه: تیمچه بزرگ قم، یکی از برجستهترین آثار معماری دوران قاجار، با قدمتی نزدیک به ۱۴۰ سال، در قلب بازار سنتی قم واقع شده است. این بنا با شماره ثبت ۱۹۰۲ در فهرست آثار ملی ایران قرار دارد و به عنوان بزرگترین سقف ضربی ایران و جهان شناخته میشود . طراحی آن توسط استاد حسن قمی (معروف به معمارباشی) در سال ۱۲۶۱ خورشیدی انجام شد و بانی آن حاج سید محمود طباطبایی، تاجر بزرگ فرش قم بود .
ویژگیهای معماری
سقف بینظیر: سقف سه چشمی با دهانه ۱۵ متری و ارتفاع ۱۵ متر، بدون ستون، از نوع عرق چینی و مزین به شمسه کاری، مقرنس های گچی، و تزئینات آجری به سبک رسمی بندی و یزدی بندی .
-ساختار دوطبقه: شامل ۴۲ حجره (۲۷ حجره در همکف و ۱۵ حجره در طبقه فوقانی) که در گذشته محل تجارت فرش دستباف و ابریشم بود .
-نورپردازی طبیعی: دریچه های تعبیه شده در گنبد برای تأمین نور و تهویه، که از آسیب به فرش ها جلوگیری می کند .
وضعیت کنونی: از رونق تا متروکه شدن
برخلاف عظمت تاریخی، تیمچه بزرگ قم امروزه با چالش های جدی روبه رو است:
تعطیلی ۹۰% مغازه ها: به گفته کسبه، این مکان به انباری متروکه تبدیل شده و گردشگران به ندرت از آن بازدید می کنند .
بی توجهی به مرمت: با وجود آسیب های ناشی از بارندگی در سال ۱۳۹۸، مرمت های اساسی انجام نشده و ساخت و سازهای غیراصولی بافت سنتی را تهدید می کند .
ضعف تبلیغات و مدیریت: بسته بودن تیمچه در روزهای تعطیل و نبود برنامه های گردشگری منسجم از عوامل کم رونقی آن است .
این تیمچه در گذشته نه تنها مرکز تجارت فرش بود، بلکه به عنوان نمادی از پیوند معماری اسلامی و اقتصاد شهری عمل می کرد. قرارگیری آن در مسیر راه ابریشم و ارتباط با بازارهای کهنه و نو قم، بر اهمیت آن می افزود . امروزه اما، جایگاه آن به عنوان قطب گردشگری به دلیل کمبود امکانات و معرفی نشدن مناسب، کمرنگ شده است.
کارشناسان و فعالان محلی خواستار اقدامات فوری برای نجات این اثر هستند: تبدیل حجره های خالی به نمایشگاه صنایع دستی، نورپردازی مناسب و بازسازی تزئینات فرسوده و گنجاندن تیمچه در برنامه های گردشگری مذهبی قم .
تیمچه بزرگ قم با معماری خیره کننده اش، گنجینه ای است که در غبار بی توجهی در حال نابودی است. احیای آن نه تنها حفظ هویت تاریخی قم، بلکه فرصتی برای رونق گردشگری و اقتصاد محلی خواهد بود.
