به گزارش هنرقم، علی زنگنه: مقبرههای گنبد سبز در قم و مشهد، با وجود ارزش تاریخی و معماری بالای خود، با چالشها و مشکلات متعددی روبرو هستند. در ادامه به برخی از این مشکلات اشاره میشود:
مشکلات مربوط به مرمت و نگهداری
– تخریب بخشهایی از بنا: برخی از بخشهای مقبرههای گنبد سبز قم، مانند گنبد جنوبی، به دلیل عدم مرمت مناسب دچار آسیبهای جدی شدهاند. به عنوان مثال، گنبد جنوبی فاقد گنبد رُک است و تنها پوسته داخلی آن ترمیم شده، در حالی که سایر بخشها همچنان آسیبدیده باقی ماندهاند .
– استفاده از مصالح نامناسب در مرمت: در برخی موارد، مرمتهای انجامشده با مصالحی صورت گرفته که با سبک اصلی بنا همخوانی ندارند. برای مثال، در مقبره شمالی قم، در سال ۱۳۷۷ از کاشیهای فیروزهای برای تزیین گنبد استفاده شد که ممکن است با طرح اولیه سازگار نباشد .
تهدیدات ناشی از توسعه شهری
– تخریب بخشهایی از محوطه تاریخی: در مشهد، گنبد سبز زمانی در وسط یک باغ بزرگ قرار داشت، اما با گسترش شهر، این باغ تکهتکه شد و تنها بخش کوچکی از آن باقی ماند. این توسعه شهری باعث از بین رفتن فضای تاریخی اطراف بنا شده است .
– خطر تخریب در گذشته: در دوران پهلوی اول، طرحهایی برای تخریب گنبد سبز مشهد به منظور احداث خیابان وجود داشت که با مخالفت علما و مردم محلی مواجه شد. این نشاندهنده تهدیدات مداوم توسعه شهری برای میراث تاریخی است .
کمبود توجه و معرفی مناسب
– کمبود بازدیدکننده: با وجود ارزش تاریخی و معماری بالا، مقبرههای گنبد سبز قم کمتر مورد توجه گردشگران قرار میگیرند. این امر ممکن است به دلیل عدم معرفی مناسب یا نبود امکانات رفاهی در اطراف بنا باشد .
– ابهام در هویت مدفونان: در مورد مقبرههای گنبد سبز قم، اختلاف نظرهایی درباره هویت افراد دفنشده وجود دارد. برخی معتقدند این مقبرهها متعلق به بزرگان عرب اشعری است، در حالی که کتیبهها نشان میدهد این بناها آرامگاه خاندان صفی هستند. این ابهام ممکن است بر جذابیت تاریخی سایت تأثیر بگذارد .
چالشهای مدیریتی و حفاظتی
– عدم ثبت کامل اطلاعات: در مورد گنبد سبز مشهد، اطلاعات دقیقی درباره هویت مدفونان و تاریخچه بنا در دسترس نیست، که این امر حفاظت و معرفی آن را با مشکل مواجه میکند .
– نیاز به برنامهریزی بلندمدت: برای حفظ این آثار، نیاز به برنامهریزی جامع و تخصیص بودجه کافی برای مرمت و نگهداری وجود دارد. در حال حاضر، به نظر میرسد اقدامات انجامشده پراکنده و ناکافی هستند .
تهدیدات طبیعی و محیطی
– فرسایش ناشی از زمان: گچبریها و تزیینات داخلی مقبرههای گنبد سبز قم به مرور زمان دچار فرسایش شدهاند و نیاز به مرمت فوری دارند .
– آلودگی محیطی: قرارگیری گنبد سبز مشهد در مرکز یک میدان شلوغ، آن را در معرض آلودگیهای صوتی و هوایی قرار داده که میتواند بر حفظ بنا تأثیر منفی بگذارد .
مقبرههای گنبد سبز در قم و مشهد، به عنوان بخشی از میراث فرهنگی ایران، نیازمند توجه بیشتر از سوی سازمانهای میراث فرهنگی و مشارکت عمومی هستند. حل این مشکلات مستلزم برنامهریزی دقیق، تامین مالی مناسب و افزایش آگاهی عمومی درباره ارزش این بناهاست.
