به گزارش هنرقم، علی زنگنه: پروین اعتصامی، شاعر نامدار ایرانی، به عنوان یکی از پیشگامان شعر معاصر ایران شناخته میشود که با اشعار اجتماعی و مناظرهای خود، تأثیری ماندگار بر ادبیات فارسی گذاشت. زادروز او (۲۵ اسفند) در تقویم رسمی ایران به عنوان «روز بزرگداشت پروین اعتصامی» ثبت شده است .
زندگی و سبک شعری
پروین اعتصامی با نام اصلی رخشنده در سال ۱۲۸۵ در تبریز متولد شد و در خانوادهای ادیب پرورش یافت. پدرش، یوسف اعتصامی آشتیانی، از مترجمان و شاعران مشهور دوره مشروطه بود و نقش کلیدی در تربیت ادبی او داشت. پروین از کودکی به زبانهای فارسی، عربی و انگلیسی مسلط شد و نخستین شعرهایش را در هفتسالگی سرود .
سبک شعری پروین ترکیبی از سنت و نوآوری بود. او با الهام از قالبهای کلاسیک مانند مثنوی، قطعه و قصیده، به مضامین اجتماعی مانند عدالت، حقوق زنان و فقر پرداخت. شهرت او بیشتر به دلیل استفاده از «مناظره» در شعر بود، قالبی که در آن اشیا، حیوانات و مفاهیم انتزاعی به گفتوگو میپردازند. برای مثال، در شعرهای «سوزن و نخ» یا «سیر و پیاز»، او از این تکنیک برای بیان انتقادات اجتماعی استفاده کرد .
نقش در ادبیات معاصر
پروین اعتصامی را میتوان از نخستین شاعران زنی دانست که صدای زنان و محرومان را در شعر فارسی بلند کرد. اشعاری مانند «زن در ایران» به مسائل زنان پرداختند و خواستار آموزش و برابری شدند. این شعرها بعدها در دوره جمهوری اسلامی حذف یا سانسور شدند .
او همچنین از جمله شاعران سنتگرایی بود که در عین پایبندی به وزن و قافیه، مضامین مدرن را وارد شعر کرد. این ویژگی او را از همعصرانش مانند نیما یوشیج (پدر شعر نو) متمایز میکند، اما تأثیرش بر شاعران بعدی به ویژه در حوزه شعر تعلیمی و اخلاقی غیرقابل انکار است .
واکنشها و میراث ادبی
پروین در دوران حیات کوتاه خود (۳۴ سال) با استقبال گستردهای روبهرو شد. دیوان اشعارش در سال ۱۳۱۵ منتشر شد و مورد تحسین ادیبان بزرگی مانند ملکالشعرای بهار قرار گرفت. با این حال، او از پذیرش نشان فرهنگی رضاشاه خودداری کرد، که نشان از موضع مستقل او داشت .
پس از انقلاب اسلامی، اشعار پروین به دلیل مضامین اخلاقی و مذهبی مورد توجه نظام جدید قرار گرفت و در کتابهای درسی گنجانده شد. حتی رهبر ایران، آیتالله خامنهای، در سخنرانیهای خود از او نقل قول کرده است .
جایگاه امروزی
امروز خانه پروین اعتصامی در تبریز به موزه تبدیل شده و جشنوارههای ادبی به نام او برگزار میشود. پژوهشهای اخیر، مانند کتاب «پروین اعتصامی در بستر ادبی و مذهبی ایران قرن بیستم» (۲۰۲۳)، به بررسی چالشهای او به عنوان یک زن شاعر در جامعه مردسالار پرداختهاند .
پروین اعتصامی نه تنها به عنوان نماد ادبیات زنان، بلکه به عنوان چهرهای که سنت و مدرنیته را در شعر فارسی تلفیق کرد، شناخته میشود. او با نگاهی انتقادی به مسائل اجتماعی، راه را برای نسلهای بعدی شاعران هموار کرد.
