به گزارش هنرقم، علی زنگنه: دریاچه حوض سلطان قم، یکی از جاذبههای طبیعی ایران با ویژگیهای منحصربهفرد اکولوژیکی، در سالهای اخیر با چالشهای جدی مواجه شده است. این دریاچه که به دلیل سطح آینهای و انعکاس زیبای نور شناخته میشود، اکنون به دلیل خشکسالی، برداشت بیرویه آب، و آلودگیهای صنعتی در معرض نابودی قرار دارد. در این گزارش، مهمترین مشکلات این دریاچه و پیامدهای آن بررسی میشود.
۱. خشکسالی و کاهش آبهای ورودی
در سالهای اخیر، کاهش بارندگی و افزایش دمای هوا باعث تبخیر شدید آب دریاچه شده است. بر اساس گزارشها، در برخی سالها این دریاچه تقریباً به طور کامل خشک شده و تنها کفههای نمکی از آن باقی مانده است . همچنین، احداث سدها بر روی رودخانههای تغذیهکننده مانند قرهچای و رود شور، جریان آب به دریاچه را قطع کرده است . این موضوع نهتنها حیات وحش منطقه را تهدید میکند، بلکه باعث افزایش شوری خاک و کاهش حاصلخیزی زمینهای کشاورزی اطراف شده است.
۲. تولید ریزگردهای نمکی و سمی
خشک شدن دریاچه منجر به تشکیل ریزگردهای نمکی شده که حاوی فلزات سنگین و مواد سمی ناشی از پسابهای صنعتی است. این ریزگردها به دلیل موقعیت جغرافیایی دریاچه (بین قم و تهران) میتوانند به شهرهای پرجمعیت منتقل شوند و مشکلات تنفسی و سلامتی برای ساکنان ایجاد کنند . برخی کارشناسان هشدار دادهاند که این ریزگردها حتی ممکن است حاوی ترکیبات سرطانزا باشند .
۳. آلودگی ناشی از پسابهای صنعتی
صنایع اطراف تهران و قم، پسابهای خود را به این دریاچه تخلیه میکنند. این پسابها حاوی فلزات سنگین مانند سرب و جیوه هستند که اکوسیستم دریاچه را آلوده کردهاند. به گفته اسماعیل کهرم، کارشناس محیط زیست، دریاچه حوض سلطان به “مخزن سموم” تبدیل شده و این آلودگیها از طریق تبخیر آب به چرخه محیط زیست بازمیگردند .
۴. تخریب زیستبوم و تنوع زیستی
این دریاچه میزبان بیش از ۴۰ گونه گیاهی و جانوری از جمله پرندگان مهاجر مانند فلامینگو، خزندگان، و پستاندارانی مانند روباه و آهو بوده است . اما خشکی و آلودگی، بسیاری از این گونهها را از بین برده یا مجبور به مهاجرت کرده است. برای مثال، جلبکهای قرمز که زمانی باعث رنگآمیزی زیبای دریاچه میشدند، اکنون به دلیل تغییرات شیمیایی آب در حال ناپدید شدن هستند .
۵. عدم مدیریت یکپارچه و برنامهریزی بلندمدت
با وجود هشدارهای کارشناسان، اقدام مؤثری برای نجات دریاچه صورت نگرفته است. سازمانهای مسئول مانند محیط زیست و وزارت کشاورزی برنامهریزی منسجمی برای تخصیص حقآبه یا کنترل آلایندهها ندارند . حتی طرحهای معدنی برای استخراج نمک و منیزیم نیز بدون در نظر گرفتن پیامدهای زیستمحیطی اجرا شدهاند .
دریاچه حوض سلطان قم نهتنها یک جاذبه گردشگری، بلکه یک اکوسیستم حیاتی برای تعادل زیستمحیطی منطقه است. اگر روند خشکسالی و آلودگی ادامه یابد، این دریاچه به کانون بحرانی برای تولید ریزگردهای سمی تبدیل خواهد شد که سلامت میلیونها نفر در تهران و قم را تهدید میکند. ضروری است دولت و نهادهای مرتبط با اجرای برنامههای احیاء، کنترل آلایندهها، و تخصیص حقآبه، از فاجعهای بزرگ جلوگیری کنند.
