به گزارش هنرقم، علی زنگنه: فرش دستباف ابریشم قم، بهعنوان یکی از نمادهای هنر و صنعت ایرانی، با وجود شهرت جهانی و جایگاه ویژه در بازارهای صادراتی، امروز با چالشهای جدی از جمله گرانی مواد اولیه، رقابت با فرش ماشینی، و کاهش حمایتهای دولتی مواجه است. این گزارش به بررسی وضعیت این صنعت ارزشمند و راهکارهای نجات آن میپردازد.
تاریخچه و جایگاه جهانی فرش ابریشم قم
فرش ابریشم قم با سابقهای ۱۰۰ ساله، از مهاجرت قالیبافان کاشان و اصفهان به این شهر نشأت گرفته است. امروزه، این فرشها با ظریفترین بافت (رجشمار ۴۰ تا ۷۰) و استفاده از ابریشم خالص، بهویژه در طرحهایی مانند لچک ترنج، شکارگاه، و محرابی، در بازارهای اروپا، آمریکا، و خلیج فارس شناخته شدهاند. در سال ۱۳۹۸، رئیسجمهور ایران یک فرش ابریشم قم را به عنوان هدیه به همتای ژاپنی خود اهدا کرد .
ویژگیهای منحصربهفرد:
– تراکم گره بالا: تا ۷۰۰۰ گره در هر دسیمتر مربع .
– رنگهای طبیعی: استفاده از مواد گیاهی مانند پوست انار و روناس برای ایجاد ۴۰ رنگ متفاوت .
– سازگاری با محیط زیست: عدم استفاده از مواد شیمیایی در رنگآمیزی .
چالشهای پیشروی صنعت فرش ابریشم قم
۱. گرانی مواد اولیه و انحصار تجار:
– افزایش قیمت ابریشم به دلیل نوسانات ارزی و انحصار چند تاجر، هزینه تولید را تا ۵۰٪ افزایش داده است. تولیدکنندگان مواد اولیه را با قیمتهای ۳ برابر سالهای گذشته خریداری میکنند .
– کاهش تقاضای داخلی: قدرت خرید مردم به دلیل شرایط اقتصادی کاهش یافته و فرش ماشینی با قیمت پایینتر جایگزین شده است .
۲. رقابت با فرش ماشینی:
– فرشهای ماشینی ابریشمنما با قیمت پایینتر و طرحهای مشابه، بازار داخلی را اشباع کردهاند. این فرشها اگرچه دوام کمتری دارند، اما برای مصرفکنندگان کمدرآمد جذابترند .
۳. کمبود حمایت دولتی:
– عدم تخصیص تسهیلات کمبهره و نبود بیمه جامع برای قالیبافان، انگیزه کارگاههای کوچک را کاهش داده است. تنها ۵۰۰ پروانه تولید در قم فعال است، در حالی که ظرفیت اشتغالزایی برای ۴۰ هزار نفر وجود دارد .
واکنش تولیدکنندگان و مسئولان
– اکبر ریاحیپور (تولیدکننده پیشکسوت):
«مواد اولیه با قیمت نجومی خریداری میشود و دلالان از این شرایط سوءاستفاده میکنند. دولت باید واردات ابریشم را تسهیل کند» .
– رضا جانقربان (عضو اتحادیه فرش دستباف قم):
«صادرات فرش قم به ۲۰ کشور از جمله آلمان رونق دارد، اما نوسانات ارز سود تولیدکنندگان را کاهش داده است» .
راهکارهای پیشنهادی
۱. حمایت مالی:
– اختصاص تسهیلات بانکی با نرخ سود پایین برای خرید مواد اولیه و نوسازی کارگاهها.
۲. بازاریابی بینالمللی:
– برگزاری نمایشگاههای تخصصی مانند پانزدهمین نمایشگاه فرش قم با حضور ۱۵۰ تولیدکننده .
۳. توسعه اکوتوریسم:
– معرفی فرش ابریشم به عنوان جاذبه گردشگری در کنار زیارت حرم حضرت معصومه (س).
۴. مبارزه با قاچاق و کپیبرداری:
– ثبت جهانی طرحهای اصیل فرش قم برای جلوگیری از تقلب در بازارهای خارجی .
آینده صنعت فرش ابریشم قم
با وجود چالشها، فرش ابریشم قم به دلیل کیفیت بینظیر و اصالت هنری همچنان در بازارهای لوکس جهانی جایگاه خود را حفظ کرده است. کارشناسان معتقدند با اجرای راهکارهای فوری، این صنعت میتواند به قطب اقتصادی استان قم تبدیل شود و سالانه میلیونها دلار ارزآوری داشته باشد.
هشدار نهایی:
اگر روند فعلی ادامه یابد، خطر تعطیلی کارگاههای کوچک و از بین رفتن هنر قالیبافی سنتی وجود دارد. فرش ابریشم قم تنها با همکاری دولت، تولیدکنندگان، و بازاریابان بینالمللی نجات خواهد یافت.
منابع:
– خبرگزاری مهر
– پایگاه فرش بوم
– فروشگاه آریاس
– مصاحبه با پیشکسوتان صنعت فرش قم
