کمبود فضای سبز در قم؛ چالش‌ها و راهکارهای یک کلانشهر خشک

به گزارش هنرقم، علی زنگنه: با وجود جایگاه سوم قم در میان کلانشهرهای سبز ایران با سرانه ۲۱ مترمربع فضای سبز به ازای هر نفر ، توزیع ناعادلانه و کمبود این فضا در مناطق کم‌برخوردار و هسته مرکزی شهر، به چالشی جدی برای شهروندان تبدیل شده است.

وضعیت موجود: رشد کمّی، اما پراکندگی نامتعادل
– رتبه سوم کشوری: قم با ۴۱۰ بوستان و ۲۷ میلیون مترمربع فضای سبز، پس از اصفهان و شیراز قرار دارد .
– شکاف منطقه‌ای: در حالی که منطقه پردیسان سرانه فضای سبز بالاتر از استاندارد دارد، مناطق ۲، ۶ و هسته مرکزی شهر با کمبود شدید مواجهند. برای مثال، ایجاد یک فضای سبز ۵۰۰۰ متری در منطقه ۳ مستلزم تملک ۲۰ واحد مسکونی است .
– کمبود آب، مانع اصلی: ۸۰ درصد آب فضای سبز از منابع زیرزمینی تأمین می‌شود و تنها ۲۰ درصد از پساب استفاده می‌شود. کاهش ۳۰ درصدی مصوب آب فضای سبز در سال ۹۷، بحران را تشدید کرده است .

مناطق بحرانی و مطالبات شهروندان
– منطقه ۶: سرانه فضای سبز پایین‌تر از میانگین شهری، موجب اعتراض ساکنان شده است .
– هسته مرکزی: تراکم جمعیت و قیمت بالای زمین، توسعه فضای سبز را محدود کرده است .
– مناطق روستایی: عدم دسترسی به پارک‌های شهری در حاشیه‌های قم مانند سلفچگان .

علل بحران
۱. مشکلات آبی: نیاز سالانه ۲۶ میلیون مترمکعب آب برای فضای سبز، در حالی که تنها ۵۰٪ آن تأمین می‌شود .
۲. سیاست‌گذاری نادرست: تبدیل باغات به مسکن ملی در اراضی ۴۸ هکتاری پردیسان، فرصت توسعه فضای سبز را از بین برد .
۳. کمبود بودجه: تملک زمین در مناطق مرکزی به دلیل هزینه‌های بالا عملاً غیرممکن است .

راهکارهای در دست اجرا
– استفاده از پساب: پروژه انتقال ۳۰۰ لیتر بر ثانیه پساب به جنوب شهر با بودجه ۱۵۰ میلیارد تومان .
– کاشت گونه‌های کم‌آب‌بر: توسعه درختان مثمر مانند انار و زیتون که با اقلیم قم سازگارند .
– مردمی‌سازی: توزیع ۷۰ هزار نهال رایگان و طرح‌هایی مانند «کاشانه» برای کاشت درخت در مجتمع‌های مسکونی .

هشدار کارشناسان
کارشناسان محیط زیست هشدار می‌دهند که تداوم کم‌آبی و فرونشست زمین می‌تواند قم را به «شهر بی‌درخت» تبدیل کند. پیشنهاد می‌شود مکانیابی فضای سبز با ابزارهای GIS و اولویت‌دهی به مناطق کم‌برخوردار انجام شود .

جمع‌بندی:
اگرچه قم در کمّیت فضای سبز پیشرفت داشته، اما عدالت محیط‌زیستی نیازمند توزیع متوازن، مدیریت آب و مشارکت مردم است. شعار «قم، شهر هزار باغ» تنها با همکاری شهرداری، استاندارد و شهروندان محقق می‌شود .

منابع:
– خبرگزاری تسنیم
– خبرگزاری مهر
– ایمنا