روز جهانی عکاسی؛ از داگرئوتیپ در پاریس تا نمابین در قم
از روزی که فرانسه در سال ۱۸۳۹ میلادی نخستین شیوه عملی عکاسی را به جهان معرفی کرد تا امروز که در ایران پروژهای چون «نمابین» چشماندازهای تازهای از جهان پیرامون را ثبت و به اشتراک میگذارد، عکاسی راهی طولانی پیموده است؛ راهی که هم دانش آزاد و هم خلاقیت فردی را در خدمت ثبت حافظه بصری بشر قرار داده است.
به گزارش هنرقم به نقل از شهربیست، هر سال در تاریخ ۱۹ آگوست (۲۸ مرداد)، جهان روز عکاسی را گرامی میدارد. در چنین روزی در سال ۱۸۳۹ میلادی، دولت فرانسه نخستین شیوه عملی عکاسی، یعنی داگرئوتیپ را به جهانیان معرفی کرد. این روش به ابتکار لویی داگِر و نیسِفُور نیِّپس شکل گرفت. پس از درگذشت نیپس، داگر با دولت فرانسه به توافق رسید که در برابر دریافت حقوق مادامالعمر برای خود و خانواده نیپس، تمام جزئیات فنی این فرآیند را علنی کند. به این ترتیب، دانش فنی عکاسی در اختیار عموم قرار گرفت، اما ابزار و تجهیزات آن همچنان توسط سازندگان خصوصی ساخته و فروخته میشد. این ترکیب از دانش آزاد و ابزار تجاری سبب شد عکاسی در مدت کوتاهی به سراسر جهان راه پیدا کند.
کمی پس از معرفی روش داگرئوتیپ در اروپا، نیکلای اول و ملکه ویکتوریا هر کدام یک دستگاه داگرئوتیپ به محمدشاه قاجار هدیه دادند. نیکلای پاولوف روسی و ژول ریشار فرانسوی از نخستین کسانی بودند که با دستگاههای اهدایی عکاسی کردند، اما هیچیک از عکسهای ثبتی آنها امروز در دسترس نیست. تنها عکس موجود به روش داگرئوتیپ در ایران، خودنگارهای است که ملکقاسممیرزا، فرزند فتحعلیشاه گرفته است و به همین واسطه، این شاهزاده قاجاری را نخستین عکاس ایرانی میدانند. این آغاز راهی بود که در دهههای بعد، با علاقهمندی ناصرالدینشاه و تأسیس عکاسخانه مبارکه در کاخ گلستان، به گسترش عکاسی در ایران انجامید.
در روز جهانی عکاسی در ایران، گالریها نمایشگاههای ویژه برگزار میکنند، کارگاهها و تورهای عکاسی شکل میگیرد و عکاسان به شکل گروهی یا فردی به ثبت تازهای از جهان پیرامون خود پرداخته و آثارشان را در شبکههای اجتماعی با هشتگهای مرتبط به اشتراک میگذارند. اما این روز تنها متعلق به عکاسان حرفهای با رزومههای پرزرقوبرق نیست؛ کسانی که بدون چشمداشت و حتی بیآنکه حرفهای خوانده شوند، از جاهای کمتر دیدهشده عکس میگیرند، نقش مهمی در ثبت حافظه بصری جامعه دارند و گاه تنها سند بصری از گوشههای فراموششده طبیعت، معماری یا زندگی روزمره مردم را ارائه میکنند.
در شهر قم نمونهای شاخص از این رویکرد را میتوان در فعالیتهای محمد زینلیپور، مسئول کارگروه ناوبری هیئت کوهنوردی استان مشاهده کرد. او با پروژهای تحت عنوان «نمابین» و عکاسی ۳۶۰ درجه از جاذبههای فرهنگی و طبیعی ایران، به ویژه استان قم، امکانی فراهم آورده تا مردم بتوانند این مکانها را به شکل تعاملی و مجازی در گوگلمپ ببینند. این اقدام نهتنها جنبه گردشگری و آموزشی دارد، بلکه در مستندسازی بصری استان نیز اهمیت بالایی پیدا میکند. روز جهانی عکاسی میتواند بهانهای برای توجه به آثار عکاسانی از جنس محمد زینلیپور و قدردانی از فعالیتهای آنها باشد.
